Font Size

SCREEN

Profile

Layout

Direction

Menu Style

Cpanel

معرفی

خرید پرسشنامه، دانلود پرسشنامه، تدوین مقاله روانشناسی، پایان نامه روانشناسی ، پرسشنامه رایگان روانشناسی، تحلیل آماری، تدوین کتاب با قیمتی ارزان

خدمات آمارکده

پایان نامه ، مقاله ، تحلیل آماری ، ساخت و فروش پرسشنامه ، نشر کتاب ، ترجمه ، صفحه آرایی و ویرایش پایان نامه و ...

راه های تماس با آمار کده

تلفن تماس: 09364126317

ایمیل

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

آموزش کامل روش تحقیق

 

سر فصل‌های مطالب

مقدمه

  • برای شما فرصتی فراهم خواهد شد تا به سؤالات خود در مورد يک مسئله به صورت علمی بیندیشید.
  • منابعانتخاب موضوع را بشناسيد.
  • شرايط لازمبرای انتخاب موضوع را بيان نمایید.
  • در هنگامارائه موضوع تحقيقویژگی‌های يکعنوان خوبرا رعايت کنيد.
  • ·برای افراد متخصصمعمولاً کارانتخاب موضوع برای تحقيق با مشکل کمتری نسبت به سا­يرينانجام می‌گیرد به ویژه دانشجويان که اغلب با وسواس و کلی‌نگری بيشتری به انتخاب موضوع می‌پردازند.
  • ·مهم‌ترین منابعبرای انتخاب موضوع تحقيق به شرح زير می‌تواند باشد:  
  • استفادهاز تجارب :شما به عنوان دانشجویی که در مراحلپايانی تحصيل خود هستيد و در طول دوران تحصيل با مسائل ومشکلات مختلفی برخورد داشته‌اید که هر کدام آن‌ها می‌تواندموضوعی مناسب برای تحقيق باشد. به ویژه افرادی که در حيطهتوان‌بخشی به تحصيل یا کار مشغول هستند از تجربيات و مسائلپیش‌آمده در هنگام کار با بيماران و معلولان موضوعات بديعو تازه‌ای برای تحقيق سراغ دارند که می‌تواند برای انجاممطالعه و تحقيق در نظر گرفته شود.
  • استنتاج ازنظریه‌ها و فرضیه‌ها:در زمينه کار تخصصی شما نظريات و فرضیه‌های گوناگونیوجود دارد. محقق می‌تواند با مطالعه دقيق آن‌ها و باابداع فرضيه جديد به يک مطالعه تازه اقدام نمايد .
  • استفاده ازمتون درسی و مجلات تخصصی: سراسر کتب درسی آکنده ازمطالب ارزنده‌ای در مورد موضوعات خاص علمی است.بيان تئوری­ها و نظريات علمی در کتب درسی و مرجع نيز می‌تواند زمينهمناسبی برای يافتن موضوع تحقيق باشد. همین طور مجلات علمیو تخصصی در رشته‌های مختلف علمی تماماًبه ارائه گزارشتحقيقات انجام‌شده می‌پردازند که خصلت تکرارپذیری تحقيقخود زمينه را برای انتخاب موضوعاتی برای انجام تحقيقفراهم خواهد نمود.
  • دولت‌ها ،دانشگاه‌ها و موسسه‌های پژوهشی خصوصی : دربسياری از موارد وزارتخانه‌ها ، سازمان‌ها و نهادهایمختلف دولتی اقدام به ارائه فهرستی از عناوين پژوهشیمورد نياز خود می‌کنند که با توجه به تخصص خود می‌توانیدبه انتخاب موضوع بپردازيد. در دانشگاه‌ها نيز اغلب گروه‌های آموزشی فهرست عناوين مناسب برای تحقيق در آن گروه راتهيه و در اختيار دانشجويان قرار می‌دهند . به تازگی درايران و از سال‌های قبل در ممالک پيشرفته مؤسسات خصوصیپژوهشی وجود دارند که آنان نيز همه‌ساله فهرستی ازعناوين تحقيقاتی خود را منتشر می‌کنند که برای انتخابموضوع و انجام تحقيق مورد استفاده قرار می‌گیرد. نکته حائزاهميت آنکه این‌گونه مؤسسات و نيز مؤسسات دولتی در صورتتأیید طرح پژوهشی شما برای انجام تحقيق معمولاً سهمی ازهزينه­ها را بر عهده خواهند گرفت.
  • مهم‌ترین شرايط برای انتخابموضوع به شرح زير مورد ملاحظه قرار می­گيرد:
  • قابليتاجرا:سه شرط نيرویانسانی ماهر ، منابع مالی مناسب و کافی و امکانات مناسببرای انجام هر تحقيقی ضروری است.
  • تازگیو عدم دوباره‌کاری:تنها در سه وضعيت زير می‌توانبه انجام تحقيق روی موضوعی که قبلاً روی آن کار شده استاقدام کرد.
  • در شرايطزمانی متفاوت
  • در شرايطجغرافيایی مختلف
  • در صورت عدمدستيابی به نتايج کافی
  • تناسب بازمان : تحقيق از نظرزمانی بايد در محدوده‌ای مناسب صورت پذيرد تا در زمانتعيين شده دستيابی به داده‌ها و کسب نتايج با مشکلیمواجه نشود.
  • مناسببودن :دقت کنيد و به دو سؤال پاسخ دهيد: وسعتمسئله مورد نظر چقدر است؟ و شدت مسئله به چه ميزان می‌باشد؟
  • باصرفه بودن : آيا به لحاظ مفهوم هزينه-اثربخشیتحقيق و انجام هزينه در مورد آن اثربخشی کافی خواهدداشت؟
  • ملاحظات اخلاقی :از جمله مهم‌ترین شرايط برایانتخاب موضوع عدم تضاد و مواجهه آن با ملاحظات اخلاقیاست. اصولاً رفتن به دنبال موضوعاتی که انجام آن بامشکلات و مسائل اخلاقی زياد مواجه باشد توصيه نمی‌گردد.در حيطه توان‌بخشی به واسطه کار با موضوعات انسانی رعايتاين امر به شدت مطرح است.
  • علاقمندی ودانش محقق:نياز بهتوضيح نيست که اين هر دوبرای انجام هر تحقيقیضروری است و عاملی برای بالا رفتن سرعت و کيفيت تحقیق می‌باشد.
  • در هنگام نوشتن عنوانبايد خصوصياتی که برای يک عنوان خوب برشمرده می‌شوند درنظر گرفت . اين موارد عبارت‌اند از:
  • از کلمات کوتاه،رسا و در حد امکان از يک زبان استفاده شود
  • عبارت گويا باشد وگیج‌کننده نباشد. از اختصاری که ممکن است مخفف عباراتمختلفی باشند پرهيز شود.
  • در تحقيقات توصيفیبيان مکان و زمان تحقيق در عنوان ضرورت دارد.
  • در عنوان دقیقاً آنچه محقق به دنبال تعيين آن است بيان شود.
  • سعی شود دامنه تحقيقمحدود در نظر گرفته شود.
  • عنوان را غير سؤالیمطرح نمایید.
  • از کلمات مناسبو مطلوب استفاده شود
  • اهميت مرور بررسی­های قبلی چيست؟
  • چگونهبررسی­های قبلی را مرور کنيم؟
  • نحوه بيان بررسی‌های قبلی چگونه است؟
  • نظرات افراد متخصص و صاحب‌نظران
  • منابع منتشرشده
  • منابع منتشرنشده
  • بانک‌های اطلاعاتی در اینترنت همچون :Wikipedia
  • ·توصيه می‌شود قبل از نوشتن اين قسمت، اقدام به تجزيه و تحليل مسئله کرد. با اين کار نسبت به متغيرهای تأثیرگذار بر آن به خوبی آشنا شده و از آن‌ها به هنگام نوشتن می‌توان استفاده نمود. برای اين کار می‌توان یکي از روش‌های موجود را بکار گرفت. متداول‌ترین روش‌ها برای تجزيه و تحليل مسئله عبارت‌اند از:
  • شبكه علیت
  •  نمودار استخوان ماهي
  •  نمودار شش کلمه‌ای( که؟ ،کي؟ ،کجا؟ ، چگونه؟ ،چي؟ ،چرا؟)
  •  اطلاعات زمینه‌ای در مورد موضوع مورد مطالعه
  • توصيف دقيق مسئله
  •  نحوه بروز يا وقوع
  •  وسعت و شدت مسئله و عوارض ناشی از آن در جامعه
  • عوامل دخيل در بروز مسئله
  •  نحوه برخورد فعلي با مسئله
  •  آنچه در مورد راه حل مسئله می‌اندیشید
  • فوايد پژوهش و نتايجي  که از حل مشكل انتظار مي رود .
  • ·تعريف هدف و تقسیم‌بندی انواع آن را بيان کنيد.
  • فوايد و خصوصيات اهداف را مشخص نمایید.
  • نحوه بيان اهداف را شرح دهيد.
  • برای موضوع تحقيق انتخابی خود هدف اصلی و اهداف جزئی را بنويسيد.
  • تعريف فرضيه ، انواع آن و خصوصیات يک فرضيه خوب را بیان کنید.
  • توضیح دهید فرضیه‌ها چگونه روابط بين متغيرها را بیان می‌کنند؟
  • با ذکر مثال بیان کنید سؤالات مهم در کجا مطرح می‌شوند؟
  • ویژگی‌ها و نحوه بيان سؤالات مهم را مشخص نمایید.
  • گاهی اوقات از يک فرمول برای بيان فرضيه استفاده می‌شود، بدين شکل که:"اگر چنين و چنان رخ دهد چنين و چنان خواهد شد" . اين تعبير ساده و روان به محقق امکان می‌دهد تا بتواند در جريان تدوين مسئله تحقيق خود، فرضیه‌ای مناسب که به طور قطعی با کل پژوهش او در ارتباط خواهد بود، بيان نمايد. نکته بااهمیت  در اینجا آن است که محقق بايد دقت نمايد که در جريان انجام تحقيق ، او صرفاً قصد آزمايش فرضيه را دارد نه اثبات آن ، البته چنانچه در پايان تحقيق ،نتايج ، حاکی از اثبات فرضيه او بود می‌تواند آن موضوع به شکل يک بحث علمی مورد عنايت قرار دهد.
  •  در هنگام بيان فرضيه محقق به بررسی روابط بين متغيرها می‌پردازد. به طور متداول اين بيان به سه شکل صورت خواهد گرفت:
  •  بررسی رابطه علت و معلولی بين دو يا چند متغير
  •  بررسی همبستگی و شدت آن بين دو يا چند متغير
  •  بررسی و مقايسه ميزان تفاوت تأثیر دو يا چند متغير بر يک يا چند متغير
  • · روش ، معين و مشخص
  • · داشتن حدود مشخص ،کوتاه و مختصر
  •  قابليت اندازه‌گیری داشتن
  •  قابل‌فهم بودن (تعريف مناسب و خوب)
  •  بيان بر اساس تئوری­ها و نظریه‌های موجود
  •  فرضيه دو دامنه: که اختلاف را بدون در نظر گرفتن سمت و جهت آن بيان می‌کند.
  •  فرضيه يک دامنه : که جهت‌گیری محقق را در نوع تفاوت بيان می‌کند.
  • لازم است به ذکر است که مطالعات تحليلی و تجربی به طور اصولی نيازمند به داشتن فرضيه هستند و اين يک الزام منطقی است ليکن در مطالعاتی که صرفاً به صورت توصيفی انجام می‌شوند نيازی بداشتن فرضيه نيست بلکه در این‌گونه موارد از سؤالات مهم برای تدوين آنچه بايد مورد اندازه‌گیری قرار گيرد استفاده می­نماییم.
  • فرضيه و سؤالات مهم عمدتاً از اهداف تحقيق حاصل می‌شود به ویژه در مورد سؤالات مهم بايد دقت نمود که با دقت در هدف نوشته‌شده بايد سؤالاتی را تهيه نمود که با پاسخ به آن­ها بتوانيم به هدف مورد نظر دست پيدا کنيم. بديهی است در مورد تحقيقات تجربی و تحليلی که معمولاً حول يک سؤال مشخص و رسيدن به پاسخ آن انجام می‌شود. فرضيه ما هم در همان مسير و در پاسخ به سؤال تحقيق تدوين خواهد شد. نکته حائز اهميت در نوشتن سؤالات مهم آن است که بايد دقت نماییم در حد ضرورت سؤالات را مطرح نمایيد و چه جزئيات سؤالات بايد در برگه پرسشنامه يا برگه مشاهده و يا برگه مصاحبه که بعداً توضيح خواهيم داد آورده شوند. 
  • چرا تعريف مفاهيم و متغیرها مهم است؟
  • تعريف شرح و عملی مفاهيم متغیرها چگونه انجام می‌شوند؟
  • تعريف متغير و انواع آن
  • از همین جهت است که هم در تعریف مفاهیم و هم در تعریف متغیرها به دو گونه از تعریف روبرو هستیم. تعاریف شرحی عمدتاً از لغت‌نامه‌ها ، دائره‌المعارف‌ها ، کتاب‌های مرجع و کتب درسی و... اقتباس می‌شود و تنها عنصر مورد نظر را تعریف نظری یا تئوری می‌نماید. به عبارت دیگر تعریف یک مفهوم به وسیله مفاهیم دیگر که معمولاً از مطالعات و نظریه‌های موجود نشأت می‌گیرد و بابیانی علمی ارائه می‌شود.بدیهی است در هنگام تعریف ذکر منبع مورد استفاده ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.   اما در تعاریف عملی که به طور مشخص بر عهده محقق قرار دارد محقق آنچه را که از این عنصر در این تحقیق خاص مد نظر دارد بیان می‌کند. به بیان دیگر محقق به مشخص ساختن و تعریف نمودن آن متغیر و تعین کردن عملیات و معیارهای تجربی که برای اندازه‌گیری و سنجش آن لازم است می‌پردازد. 
  • تعریف متغیر : متغیر مشخصه یک عنصر پدیده موجود زنده و یا هر چیزی است که قابلیت تغییر داشته و می‌تواند مقادیر مختلفی را بپذیرد. آنچه اهمیت دارد آنکه باید دقت شود در هر تحقیق ما متغیرهای خاص خواهیم داشت و این‌گونه نخواهد بود که همه آنچه در یک مطالعه به عنوان متغیر حضور دارند برای تحقیق نامطلوب است. از سوی دیگر نوع متغیر علیرغم مشابه بودن عنوان از یک مطالعه به مطالعه دیگر ممکن است متفاوت باشد. 
  • متغیر را بر اساس عوامل مختلف به گونه‌های متفاوتی تقسیم‌بندی می‌نماید:
  • چنانچه اهداف تحقیق مد نظر قرار گیرند 2 گونه متغیر خواهیم داشت:
  •  متغیر مستقل: آن متغیری است که محقق تأثیر آن را بر سایر متغیرها مورد سنجش قرار می‌دهد. 
  •  متغیر وابسته: آن متغیری است که متغیر مستقل بر روی آن اثر می‌کنند. 
  •  متغیر زمینه‌ای (جمعیت‌شناسی یا دموگرافیک):در مطالعات بر روی جوامع انسانی برخی متغیرهای وابسته به جمعیت حضور دارند که سنجش آن‌ها به نحوی مورد استفاده ما خواهد بود. این متغیرها خصوصیات جامعه مورد مطالعه را به نحوه مطلوبی توصیف می‌کنند. 
  •  متغیر مداخله گر: آن متغیری است که بر روی رابطه علت معلولی بین دو یا چند متغیر تأثیر می‌گذارد و باعث قوی یا ضعیف شدن رابطه بین متغیرها از حد واقعی آن‌ها می‌شود.
  • اما شکل ديگر بر اساس خصوصیات متغیر تقسیم‌بندی صورت بگیرد:
  •  متغیر کمی: و آن متغیری است که با عدد نمایش داده می‌شود. بدیهی است این متغیر همچون تقسیم‌بندی معمول در اعداد به دو دسته متغیر گسسته و پیوسته تقسیم خواهد شد که متغیر پیوسته مقادیر کسری را هم می‌پذیرد ولی گسسته این امکان را ندارد. 
  • متغير کيفی: این متغیری است که کیفیت صفات با آن معرفی می‌شود. 
  •  متغیر مرکب: متغیری را که از ترکیب دو یا چند متغیر به وجود می‌آید می‌نامند. 
  • در همین جاست که تعریف متغیر آن هم به شکل عملی یا کاربردی ضرورت پیدا می‌کند. تعریف عملی باید بر اساس ملاک‌هایی صورت بگیرد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
  •  قابلیت انجام داشته باشند
  •  دقیق و مشخص باشند
  •  قابلیت اندازه‌گیری داشته باشند 
  • تعريف مقياس اندازه‌گیری و انواع مقیاس‌ها
  • خصوصيات يک مقياس اندازه‌گیری خوب
  • سؤالات مهم در کجا مطرح می‌شوند؟
  • ویژگی‌ها و نحوه بيان سؤالات مهم چگونه است؟
  • مقياس اسمی: اين مقياس شامل  يک يا جند گروه با طبقه است که از نظر کيفی باهم متفاوت‌اند اما بين گروه‌ها هیچ‌گونه ارجحيتی وجود ندارد. ممکن است برای هر گروه يا طبقه شماره‌ای در نظر گرفته شود که ارزش ندارد بلکه جنبه" کد" يا شناسایی دارند.
  • مقياس رتبه‌ای: اين مقياس نسبت به مقياس اسمی خصوصيت اضافه‌ای دارد که در بين گروه‌ها از نظر متغير مورد نظر برتری وجود دارد اما اين برتری قابل سنجش و مقايسه با ساير گروه‌ها نيست . گروه‌ها هم يکسان نيستند. گروه‌ها نسبت به هم روی پله‌های يک نردبان قرار گرفته‌اند.
  • مقياس فاصله‌ای: در اين مقياس فاصله بين گروه‌ها با هم مساوی در نظر گرفته شده است. اما صفر در اين مقياس فقدان خاصيت مورد نظر اندازه‌گیری نيست. اختلاف مساوی بين هر جفت از اعداد نمايانگر اختلاف مشابه در خصوصیت مورد اندازه‌گیری است.  
  • مقياس نسبی: در اين مقياس خصوصيت اضافی آن است که صفر دليلی برای فقدان خاصيت مورد اندازه‌گیری است و در نتيجه نسبت بين اعداد در اين مقياس همان نسبت مقدار خاصيت مورد اندازه‌گیری است.
  • شما به عنوان محقق برای اندازه‌گیری متغير خود ضروری است تا دست به انتخاب مقياس اندازه‌گیری بزنيد. تعريف مقياس و نوع رده‌ها یا گروه­هایی که در مقياس خود در نظر می‌گیرید بر عهده شماست که بايد مبتنی  بر خصوصت علمی قدرت و رجحان مقياس باشد. نکته مهم آنکه قدرت و برتری مقیاس‌های فوق به تدریج از مقياس اسمی به مقیاس نسبی افزايش می‌یابد و شما بايد هميشه از قوی‌ترین مقياس برای سنجش استفاده نمایید.  
  • يک مقياس خوب بايد دارای ویژگی‌های زير باشد:
  • علمی : بر گرفته و متناسب با اصول علمی باشد.
  • جامع : : بتواند تمام موارد متغیر را شامل شود.
  • مناسب : برای اندازه‌گیری آن متغير باشد.
  • قوی : تلاش شود قوی‌ترین مقياس باشد.
  • غیرقابل جمع : رده‌های مشترک نداشته باشد.
  • رده‌های کافی : موردی را فراموش نکرده باشيم.
  • رده‌های تعریف‌شده : گروه‌ها و رده‌های آن تعریف‌شده باشند.
  • عملی : قابليت انجام داشته باشد.
  • نمونه‌گیری احتمالي و غير احتمالي
  • نمونه‌گیری ساده تصادفي  
  • نمونه‌گیری منظم  
  • نمونه‌گیری طبقه‌ای  
  • نمونه‌گیری خوشه‌ای  
  • نمونه‌گیری چند مرحله‌ای
  • نمونه‌گیری آسوده ( لقمه‌ای)
  • نمونه‌گیری سهمیه‌ای
  • نمونه‌گیری قضاوتي
  • روش‌های جمع‌آوری اطلاعات در هنگام اجرای تحقيق را توضيح دهيد.
  • روش منتخب برای جمع‌آوری داده‌ها در تحقيق خود را تشخيص دهيد.با انتخاب شيوه مناسب از سو گیری در تحقيق خود پيشگيری کنيد.
  •   داده‌های مربوط چه چيزي گردآوري می‌شود  ؟
  •        چرا داده‌ها گردآوري می‌شود ؟
  •         داده‌ها چگونه گردآوري می‌شود ؟
  •        داده‌ها در چه زماني گردآوري می‌شود ؟
  •         داده‌ها را چه كساني گردآوري می‌کنند ؟
  •         گردآوري داده‌ها به چه مواد و ابزاري نياز دارد  ؟
  •         داده‌ها چگونه توصيف و تفسير می‌شوند ؟
  •         چه مقدار هزينه براي گردآوري داده‌ها و تفسير آن‌ها لازم است  ؟
  •         داده‌ها چگونه گزارش می‌شوند ؟
  •         منبع يا منابع تأمين هزينه كيست  ؟
  • داده‌ها به دقت جمع‌آوری و ثبت شود
  • داده‌های گردآوری‌شده را بازبيني كنيم
  • خطاهاي احتمالي را اصلاح كنيم
  • اگر تعدادي از پرسش‌ها بدون پاسخ مانده است بايد تكميل شود
  • اگر پاسخ سؤال‌ها با يكديگر همخواني ندارند می‌بایست علت روشن‌شده و پرسشنامه اصلاح گردد
  • تفكيك داده‌ها كار پردازش را ساده‌تر می‌سازد ، مثلاً داده‌ها از گروه‌های مختلف جمع‌آوری شده‌اند ، كودكان و بزرگ‌سالان ، زنان و مردان ، شهري و روستايي ، كاركنان رسمي و غیررسمی و  …
  • بهتر است ابتدا پرسشنامه‌های مربوط به هر گروه يا جمعيت را جدا كنيم
  • از دو روش دستي و رایانه‌ای می‌توان استفاده كرد
  • از روش دستي پردازش براي تعداد كم پرسشنامه می‌توان استفاده كرد
  • روش چوب‌خطی رایج‌ترین روش پردازش دستي است
  • چوب خط زدن شامل شمارش تعداد دفعات نتيجه مشاهده شده است كه در فرم­هاي گزارش موجود باشد
  • در برخي تحقيقات  اطلاعاتي كه بايد به عنوان داده مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار گيرند از پيش آماده هستند. بدين صورت كه محقق به دنبال اطلاعات جديد نيست بلكه می‌تواند نسبت به جمع‌آوری اطلاعاتي كه از قبل تهیه‌شده‌اند و در پرونده‌های ( درمانگاهي  بيمارستاني ثبت احوال، دانشجويي ،دانش‌آموزی و مراجعين به مراكز مختلف شهرداری‌ها و... ) موجود است  اقدام كند.
  • مزايا: به واسطه موجود بودن اطلاعات  ارزان است. در وقت صرفه‌جویی می‌شود. مهم‌ترین مزيت آن  امكان ارزيابي روند موضوع مورد بررسي در گذشته است كه در مطالعات گذشته نگر بسيار حائز اهميت است.
  • معايب: ناقص بودن و در دسترس نبودن اطلاعات از اشكالات عمده اين روش است. گاهي ملاحظات اخلاقي مانع از دستيابي به اطلاعات مورد نظر می‌باشد. قديمي و كهنه بودن اطلاعات هم ممكن است در برخي موارد مطرح باشد.
  • از روش‌های جمع‌آوری اطلاعات است كه در آن رفتار مشخصات موجودات زنده اشيا و پدیده‌ها با استفاده از ویژگی‌های گوناگون آن‌ها ملاحظه و ثبت می‌گردد. منظور از مشاهده ثبت دقيق تمام جوانب بروز حادثه ويژه يا رفتار و گفتار فرد يا  افراد از راه حواس و يا ساير راه‌های ادراكي ( كمك گرفتن از ابزار خاص ) می‌باشد.
  • مشاهده منظم در تحقيق ضروري است بنابراين مشاهده بايد:
  • به هدف تحقيق مربوط باشد
  • برنامه و نحوه عمل آن از قبل مشخص و تنيم شده باشد
  • به طور دقيق و منظم ثبت شود
  • ميزان اعتبار و صحت انجام آن قابل سنجش و بررسي باشد
  • مشاهده به دو صورت مشاركتي و غير مشاركتي انجام می‌شود. كه در مشاهده مشاركتي  شخص مشاهده‌کننده در موضوع مشاهده شركت دار دو در همان جلب مشاهده صورت می‌گیرد. در مشاهده غير مشاركتي مشاهده گر پديده مورد مشاهده را بدون آنكه خود دخالتي در آن داشته باشد ملاحظه می‌کند  كه اين روش خود به دو صورت انجام می‌شود. در روش اول مشاهده گر پدیده‌ها را به صورت آشكار ثبت می‌کند و در نوع دوم مشاهده گر به صورت مخفيانه مو راد مورد مشاهده را ملاحظه و به ثبت آن می‌پردازد.
  • مشاهده ممكن است در هنگام تهيه طرح اوليه تحقيق نيز صورت پذيرد كه بدان مشاهده مقدماتي گفته می‌شود  مشاهده ممكن است  منبع اصلي جمع‌آوری اطلاعات باشد و گاهي نيز براي تكميل يا اصلاح اطلاعاتي كه از روش‌های ديگر به دست آمده است استفاده شود. مشاهده ممكن است در مورد اشيا صورت بگيرد .
  • مزايا: امكان بررسي جزئيات موضوع وجود دارد. می‌توان صحت اطلاعات جمع‌آوری شده را با وسایل ديگر آزمايش كرد .براي جمع‌آوری اطلاعات زمینه‌ای مناسب است. در زمان كوتاه اطلاعات زيادي به دست می‌آید و اعتبار علمي اطلاعات بالاست.
  • معايب: حضور مشاهده گر می‌تواند بر روند فعاليت مورد مشاهده تأثیرگذار باشد. تمايلات شخصي مشاهده گر و ميزان توانایی او در مشاهده و ثبت دقيق فعاليت مورد مشاهده ممكن است تأثیرگذار باشد. عوامل محيطي بر نوع و روش گردآوری اطلاعات موثر است. استاندارد كردن و طبقه‌بندی اطلاعات مشكل است ( به ویژه در ثبت رفتار انساني ) .مشكلات اخلاقي در مشاهده اعمال شخصي وجود دارد. براي نمونه‌های زياد  وقت‌گیر و پر هزينه است.
  • مصاحبه يكي از روش‌های جمع‌آوری اطلاعات است كه در آن به صورت حضوري یا غیرحضوری از افراد يا گروهي از آنان پرسش می‌شود. نكته مهم آن است كه سؤالات مصاحبه از پيش انديشيده شده و تعيين شده است. آنچه مصاحبه را به صورت‌های مختلف طبقه‌بندی می‌کند ميزان انعطاف‌پذیری آن و يا نحوه اجراي آن است. مصاحبه را يكي از روش­هائي دانسته‌اند که امکان دریافت پاسخ در آن بیش از روش‌های دیگر است، زيرا در هنگام مصاحبه امكان تحريك آزمودني براي دادن پاسخ وجود دارد و نيز می‌توان در صورت ابهام با توضيح موضوع را روشن ساخت.
  • مهم‌ترین انواع مصاحبه به شرح زير عنوان‌شده‌اند:                            
  •  مصاحبه  انعطاف‌پذیر يا آزاد :  در اين نوع چارچوب و حدود پرسش  براي مصاحبه گر مشخص است ولي زمان و توالي پرسش به سليقه مصاحبه گر بستگی دارد. در این حالت رفتار آزمودني طبيعي تر است و اطلاعات واقعي تري به دست می‌آید. مصاحبه گر می‌تواند سؤالات اضافي نيز طرح كند. ا ين روش براي  تحقيق­هایي با مقياس كوچك ‏، مطالعات كيفي و يا مصاحبه با اشخاص و گروه­هایي كه اطلاعات اصلي از آن‌ها به دست می‌آید ، مناسب است. هدف در این ‌گونه مصاحبه‌ها جمع‌آوری اطلاعات عميق و كيفي است.
  •  مصاحبه با انعطاف‌پذیری متوسط يا منظم : در اين نوع مصاحبه ، مصاحبه گر از پرسشنامه‌ای با پرسش‌های مشخص و با توالي ثابت استفاده می‌کند  ، اما معمولاً پرسش‌ها به صورت باز هستند. تلاش می‌شود شرايط براي همه يكنواخت نگه داشته شود.هدف در اين جا جمع‌آوری اطلاعات كمي و سطحي است.
  •  مصاحبه با انعطاف‌ناپذیر یا پرسشنامه همراه با مصاحبه :  مصاحبه گر از پرسش‌نامه‌ای با پرسش‌های  مشخص و با توالي استاندارد استفاده می‌کند. پاسخ‌ها ثابت و از قبل پیش‌بینی و طبقه‌بندی شده‌اند  و معمولاً پرسش‌ها به صورت بسته هستند. اين روش در مطالعات بزرگ و زماني كه پژوهشگر از تنوع پاسخ‌ها اطلاع دارد بكار مي رود.  
  • نكات مهم در مورد انجام مصاحبه
  •   تكلم با زبان شخص مصاحبه شونده
  •   آشنایی مصاحبه گر با اهداف و روش طبقه‌بندی و ارزش‌گذاری پاسخ‌ها
  •   دخالت ندادن تمايلات شخصي مصاحبه گر
  •   ايجاد شرايط يكسان براي همه
  •   كسب اجاره در هنگام استفاده از دستگاه ضبط صدا
  •   جلب اعتماد مصاحبه شونده
  •   رعايت مقام و موقعیت اجتماعي افراد
  •   بيان توضيحات كافي قبل از شروع مصاحبه
  •   ارائه آموزش به مصاحبه گران پيش از انجام مصاحبه
  • مزاياي مصاحبه
  •   قابليت استفاده براي كم يا بی‌سوادان و كودكان و بيماران
  •  امكان روشن كردن مفهوم سؤالات
  •  در مقايسه با مشاهده به دست آمدن درصد بيشتري از پاسخ‌ها
  • معايب مصاحبه
  •   وقت‌گیر و پرهزينه
  •  در مقايسه با روش مشاهده ثبت وقايع ناقص تر است
  •  طبقه‌بندی و تجزیه و تحليل اطلاعات در هنگامی كه سؤالات باز هستند مشكل است
  •  تورش مصاحبه گر و دخالت دادن نظرات شخصي
  • · پرسشنامه شامل دسته‌ای از پرسش‌هاست كه بر طبق اصول خاصي تدوين گرديده است و به صورت كتبي به افراد ارائه می‌شود و پاسخگو بر اساس تشخيص را خود جواب‌ها را در آن می‌نویسد. هدف از ارائه پرسشنامه  کسب اطلاعات معين در مورد موضوعي مشخص است. بزرگ بودن گروه يا جامعه مورد مطالعه يكي از دلايل مهم براي استفاده از پرسش نامه است چه امكان مطالعه نمونه‌های بزرگ را فراهم می‌آورد. كيفيت تنظيم پرسشنامه در به دست آمدن اطلاعات صحيح و درست و قابل تعميم بسيار با اهميت است.
  • بر اساس نحوه اجراي پرسش‌نامه و نيز نوع سؤالات پرسشنامه  می‌توان آن را به دسته‌های متفاوت تقسيم نمود.
  •          طبقه‌بندی بر اساس ماهيت پرسشنامه :
  •  پرسشنامه باز: در اين نوع پرسشنامه با سؤالات باز روبرو هستيم.در اينجا پاسخگو می‌تواند بدون محدوديت هر پاسخی را كه مد نظرش باشد در مورد آن پرسش بنويسد و يا در آن زمينه توضيح دهد. در این‌گونه سؤالات ، اطلاعات دقيق تر، كامل تر و داراي ارزش بيشتر هستند ولي طبقه‌بندی و نتیجه‌گیری از آن‌ها مشكل تر و له تجربه زياد نيازمند است.
  •  پرسشنامه بسته :   پرسش‌های بسته در اين نوع پرسشنامه ارائه می‌شود.براي هر پرسش تعدادي گزينه و پاسخ انتخاب شده است كه فرد پاسخ‌دهنده بايد يكي از آن‌ها را به عنوان پاسخ بگزيند.هر یک از پاسخ‌ها به گونه‌ای تنظيم شده است كه در عين منطقي بودن براي آن سؤال از پاسخ مربوط به ديگر سؤالات مجزاست. در اينجا پاسخ‌ها را می‌توان به سرعت نوشت و تجزيه و تحليل و طبقه‌بندی پاسخ‌ها نيز ساده‌تر است اما اطلاعات به دقت و كاملي پرسش‌نامه باز نيست.
  •          طبقه‌بندی بر اساس نحوه اجرا
  •           پرسشنامه همراه با مصاحبه :  اين پرسشنامه همان مصاحبه انعطاف‌ناپذیر است كه به صورت حضوري پرسش‌ها از افراد پرسيده می‌شود و پاسخ‌ها را پرسشگر در برگه پرسشنامه وارد می‌کند.
  •           پرسشنامه خود ايفا : پرسشنامه در اختيار فرد يا گروه قرار می‌گیرد و فرد به تنهایی و يا به صورت گروهي به پرسش ا پاسخ می‌دهند .
  •            پرسشنامه پستي :  پرسشنامه براي افراد از طريق پست ارسال می‌شود . فرد پس از تکميل آن را براي محقق عودت می‌دهد.
  •            پرسشنامه الكترونيك :  در اين نوع از پرسشنامه كه به تازگي موارد استفاده از آن گسترش يافته است ، محقق با استفاده از شبکه‌های اطلاع‌رسانی و اينترنت ، اقدام به ارسال پرسشنامه الكترونيك براي افراد می‌کند و افراد پاسخ‌ها را در همان پرسشنامه وارد و با پست الكترونيك براي محقق باز می‌گردانند.در برخي موارد ممكن است افراد نسخه‌ای از پرسشنامه را چاپ کرده و بعد از پاسخگویی به شكل پستي باز گردانند.
  •          نكات مهم در طراحي پرسشنامه
  •           داشتن يك مقدمه رسا ، جذاب و واضح در ابتداي پرسشنامه
  •           وجود پرسش‌های قابل‌فهم و خالي از ابهام
  •           خودداري از پرسش‌های طولاني و وقت‌گیر و دوپهلو
  •           خودداري از واژه‌ها و لغات نامأنوس و نامفهوم
  •           طراحي پرسشنامه زيبا و دور از كلمات زشت و زننده و تا جاي ممكن دوستانه
  •           محدود بودن پرسش‌های زمینه‌ای
  •           قرار دادن پرسش‌های حساس و مهم در پايان پرسش‌نامه
  •           هر سؤال فقط به يك موضوع اختصاص داشته باشد
  •           استفاده از پرسش‌های باز و بسته به همراه هم
  •           قرار دادن تمام پاسخ‌های ممكن براي پرسش‌های بسته
  •          مزاياي پرسشنامه
  •          عدم نياز به شخص مصاحبه كننده ، بنابراين عدم تأثیر وجود چنين شخصي
  •           ساده و ارزان
  •           سادگي طبقه‌بندی و تجزيه و تحليل
  •           دقت بیشتر پاسخ‌ها به واسطه محرمانه ماندن افراد
  •           امكان انجام مطالعات بزرگ
  •           يكسان بودن شرايط در زمان تكميل
  •          معايب پرسشنامه
  •           عدم قابليت استفاده براي بی‌سوادان
  •           درك نكردن مفهوم سؤال
  •           امکان  ارائه تصوير كاذب توسط فرد از خود
  •           كاهش درصد پاسخ‌های رسيده در پرسشنامه پستی
  •           در هنگام نوشتن پرسشنامه بايد  دقت نمود تا ابتدا از پرسش‌های زمینه‌ای استفاده گردد و سپس به پرسش­هایي كه در زمينه موضوع طراحي شده‌اند ، رسيد.
  •          خصوصيات يك پرسش
  • ·        اعتبار صوري : بدين مهنا كه سؤال قادر به اندازه كيري موضوع مورد پرسش باشد.به تعبير ديگر مقياس اندازه‌گیری متغیر تحت مطالعه باشد.
  •          انتظار دانستن پاسخ : بايد سؤال طوري طرح شود كه انتظار داشته باشيم پاسخگو ،‌جواب آن را داند.
  •           روشن و صريح : سؤال بايد بدون ابهام باشد و تنها به يك مطلب اشاره كند.
  •           بی‌آزار : به مسائل خصوصي افراد وارد نشود مگر با اجازه قبلي خود آن‌ها.
  •           منصفانه: دلالت بر معنا و مفهوم خاصي ننمايد و آزمودني را به موضع خاص نكشاند.
  • روایی بدین معناست که روش يا ابزار به كار رفته تا چه حدي قادر است خصوصيت مورد نظر را درست اندازه‌گیری كند .
  • مثال: اگر بخواهيم شيوع كم وزني هنگام تولد را در نوزادان يك زايشگاه بدانيم ، بايد همه نوزادان تولد يافته را وزن كنيم . براي اين كار می‌بایست از ترازوي مخصوص توزين نوزاد و آن هم ترازوي استاندارد استفاده شود
  • پايايي قابليت تكرار روش يا ابزار اندازه‌گیری است . اگر روشي از پايايي برخوردار نباشد ، داده‌های گردآوري شده روايي (اعتبار) نيز نخواهند داشت  .
  • مثال :در مثال بالا باید دید با چند بار وزن کردن آیا وزن یک کودک را در هر مرحله مشابه وزن قبلی نمایش می‌دهد.
  • در این قسمت شما با نحوه تهیه و تدوین طرح تحقق آشنا خواهید شد.
  • روش علمی برای تحقيق و انواع و ویژگی‌های آن را فرا خواهید گرفت.
  • آغاز تحقيق از کجاست؟
تعيين موضوع تحقيق
  • هدف از انتخاب موضوع چیست؟
  • منابع برای انتخاب موضوع کدام‌اند؟
  • شرايط لازم برای انتخاب موضوع چيست؟
  • ویژگی‌های يک عنوان خوب کدام‌اند؟
بيان مسئله تحقيق
  • چرا بيان مسئله تحقيق مهم است.
  • دربيان مسئله تحقيق چه موضوعاتی بايد مطرح شوند؟
  • نحوه نوشتن " بيان مسئله تحقيق " چگونه است؟

اهداف تحقيق

  • تعريف هدف و تقسیم‌بندی انواع آن را بيان کنيد.
  • فوايد و خصوصيات اهداف را مشخص نمایید.
  • نحوه بيان اهداف را شرح دهيد.
  • برای موضوع تحقيق انتخابی خود هدف اصلی و اهداف جزئی را بنويسيد.
فرضيه يا سؤالات مهم
  • تعريف فرضيه، انواع آن و خصوصیات يک فرضيه خوب
  • فرضیه‌ها چگونه روابط بين متغيرها را بیان می‌کنند؟
  • سؤالات مهم در کجا مطرح می‌شوند؟
  • ویژگی‌ها و نحوه بيان سؤالات مهم چگونه است؟

تعريف مفاهيم و متغیرها

  • چرا تعريف مفاهيم و متغیرها مهم است؟
  • تعريف و شرح مفاهيم و متغیرها چگونه انجام می‌شوند؟
  • تعريف متغير و انواع آن
مقياس اندازه­گيری
  • تعريف مقياس اندازه‌گیری و انواع مقیاس‌ها
  • خصوصيات يک مقياس اندازه‌گیری خوب
  • سؤالات مهم در کجا مطرح می‌شوند؟
  • ویژگی‌ها و نحوه بيان سؤالات مهم چگونه است؟

جامعه مورد مطالعه

  • تعريف جامعه آماری، واحد مورد مطالعه
  • چرا نمونه‌گیری می‌کنیم؟
  • نمونه معرف و ملاک‌ها برای انتخاب نمونه کدام‌اند؟
  • روش‌های نمونه‌گیری احتمالی و غير احتمالی چگونه انجام می‌شوند؟
روش­های جمع‌آوری اطلاعات
  • رایج‌ترین روش‌ها برای جمع‌آوری اطلاعت کدام‌اند ؟
  • محاسن و معایب هر یک از روش‌ها چيست؟
  • ویژگی‌ها و انواع متداول هر یک از روش‌ها کدام‌اند؟

روش­های تجزيه و تحليل دادها

  • اطلاعات را چگونه طبقه‌بندی و به رايانه بسپاريم؟
  • متداول‌ترین روش‌های تجزيه و تحلیل داده‌ها کدام‌اند؟
  • انواع خطاها در جمع‌آوری و تجزیه و تحليل داده‌ها و روش‌های کاهش آن
  • حساسيت و اختصاصی بودن چيست و چگونه اندازه‌گیری می‌شوند؟
مرور بررسی‌های قبلی
  • دلايل اهميت مرور بر بررسی‌های قبلی چيست؟
  • چگونه بررسی‌های قبلی را مرور کنيم؟
  • نحوه بيان مرور بر بررسی‌های قبلی چگونه است؟
برنامه­ريزی اجرا
  • مطالعه راهنما و پيش آزمون چگونه است؟
  • جدول گانت چگونه ترسيم می‌شود؟
  • چگونه فعالیت‌ها را سازمان‌دهی کنيم؟
ملاحظات اخلاقی
  • اهميت ملاحظات اخلاقی در چيست؟
  • چگونه ملاحظات اخلاقی را در مراحل مختلف رعایت کنيم؟
محدوديت­های تحقيق
  • آيا شناخت محدوديت­های تحقيق پيش از انجام آن امکان‌پذیر است؟
  • محدودیت‌ها در مراحل مختلف تحقيق کدام‌اند؟
  • چگونه فعالیت‌ها را ساماندهی کنيم؟
گزارش نويسی 
  • چرا گزارش‌نویسی اهميت دارد؟
  • انواع روش‌های بيان گزارش تحقيق کدام‌اند؟
  • نحوه نوشتن يک مقاله تحقيقی و پایان‌نامه تحصيلی چگونه است؟
  • نحوه بيان نقل‌قول، زيرنويس و منابع چگونه بايد باشد؟

فصل اول

ضرورت آشنایی با روش تحقیق، مبانی و اصول اوليه در تحقیق

          مقدمه

  در اين قسمت توضیحاتی پیرامون ضرورت آشنایی با روش تحقیق­، مبانی و اصول اوليه در تحقیق  ارائه می‌گردد انتظار می­رود پس از مطالعه این قسمت:

قادر باشید:

  • تحقیق به روش علمی را تعریف کنيد. 
  • چرا و چه زمانی تحقيق آغاز می‌شود؟انواع آن را معرفی نمايید.
  • عناوين مهم‌ترین بخش‌ها در هنگام تهيه طرح تحقيق را نام ببريد.  
  • برای شما فرصتی فراهم خواهد شد تا به سؤالات خود در مورد يک مسئله به صورت علمی بیندیشید.
  • روش علمی برای تحقيق و انواع و ویژگی‌های آن را فرا خواهید گرفت.
  • فراگیر همچنین متقاعد خواهد شد برای بررسی‌های علمی و دقیق نیازمند یادگیری روش تحقیق علمی است.

در طول سالیان و از ابتدای حیات بشر ،  انسان همیشه با تحقیق سروکارداشته است . آنچه در اینجا اهمیت دارد آنکه تحقیقی می‌تواند راهگشا باشدکه بر اساس اصول و موازین علمی صورت پذیرد.

تحقیق در لغت به معنای درست و راست گردانیدن،پیدا کردن­، یافتن یا جستجویحقیقت آورده شده است. تعاریف به عمل آمده از تحقیق و پژوهش فراوان‌اند. تحقیق به روش علمی را مجموعه مقررات و قواعدی دانسته‌اند که چگونگی جستجوبرای یافتن حقایق مربوط به پک موضوع را نشان می­دهد.در جايی دیگر آن راحقیقت پژوهشی نامیده‌اند و گروهی از دانشمندان این‌گونه تحقیق را عملی منظمکه در نتیجه آن پاسخ­هایی برای سؤالات مندرج در موضوع تحقیق به دست خواهدآمد تعریف کرده‌اند.

در هر صورت مشخص است که وجه اشتراک در همه این تعاریف جستجوی حقیقت است وحقیقت پک پدیده ذهنی است که با واقعیت ( یعنی وجود عینی ) مطابقت دارد.هرچند ممکن است این امر در علوم تجربی صحیح باشد لیکن در علوم نظری چنیننیست به هر حال ما نیز در روش تحقیقی که بحث خواهیم کرد به دنبال یافتن حقیقتخواهیم بود. به صورت خلاصه منظور ما از روش علمی تحقیق، مجموعه قواعد ورویه­ها‌یی است که محقق برای جمع‌آوری حقایق و واقعیت‌ها دنبال می‌کند تاسپس آن‌ها را تفسیر ، تبیین و اثبات نماید.

جان دیویی معتقد است:" اولين مرحله تحقيق احساس وجود يک مشکل  است؛ بهاين معنی که پژوهشگر در کار خويش با مانع يا مشکلی روبرو گرديده است که درحل آن ابهام يا ترديد دارد و نمی‌تواند در مقابل آن ساکت بماند."

اين نقطه آغازين در انجام هرگونه پژوهش يا تحقيقی بسيار مهماست و نقش آموزش افراد برای مسئله يابی از همين امر نشأت می‌گیرد. هرچه ضرورت پرسشدر هنگام تدريس برای فراگير بيشتر مطرح شود و از او خواسته شود تا ذهن خودرا برای طرح سؤالات بيشتر فعال سازد می‌توان انتظار داشت که در آينده نيازبه تحقيق و پيشرفت در او ارتقا يابد.

اولين مرحله از تقسیم‌بندی تحقيق را می‌توان منوط به هدف از انجامتحقيق دانست.بدين صورت که آيا هدف از انجام تحقيق علائق علمی محقق است يانیاز عملی . بدين شکل که محقق برای موشکافی در تجربيات خود و ديگران­،کنجکاوی‌های علمی و یا الهامات و فرضیات علمی محض به دنبال اجرای تحقيق است ويا اينکه هدف کسب اطلاعاتی است که بتواند مشکل يا مسئله­ای را حل نمودهو یا زمينه را برای تصميمم گيری در مورد يک موضوع يا مسئله خاص فراهمنمايد. چنانچه هدف اول مد نظر باشد با تحقيق بنيادی يا Basic Research روبرو هستيم که در تعريف آن گفته می‌شود: " تحقيقی است که برای گسترش و بسطدانش يا علوم پايه در يک نظام و به خاطر فهم آن طرح‌ریزی می‌شود. ممکن است همهيا بخشی از اين دانش در آينده کاربرد داشته باشد ولی معمولاً خود محقق درکاربرد نقشی ندارد." اما چنانچه تحقيق برای هدف دوم انجام شود آن را تحقيقکاربردی يا Applied Research می‌نامند و در تعريف آن گفته می‌شود: " ايننوع تحقيق بر روی يافتن راه خل مسائل با ماهيت عملی متمرکز می‌شود.بنابراين اين تحقيقات جنبه عملی داشته و معمولاً خود محققين از نتايجتحقیق در موارد کاربردی حضور دارند.

بديهی است تقسیم‌بندی‌های متعدد ديگری برای روش‌های تحقيق وجود دارد که در ادامه مباحث  مورد بررسی و بحث قرار خواهد گرفت.

آنچه در اين مقدمه اهميت دارد آنکه تحقیق از ديرباز با آدمی همراه بودهاست و در طول تاريخ به شیوه‌ها و روش‌های مختلفی آن را انجام داده است . چنانچه انسان با تحقيق آشنا نمی‌شد و اقدام به انجام آن نمی‌کرد آيادانش و علم انسان تا بدين پايه امروزی بود ، مسلماً پاسخ منفی است ( منهميشه در کلاس‌های خود برای دانشجويان اين جمله را یادآوری می‌کنم کهچنانچه دانشجو به اندازه استادش بداند هیچ‌گاه نبايد توقع پيشرفت علم راداشته باشيم و اين واقعيتی است که نگاه به تاريخ علم و پيشينيان آن را برایما بيشتر مشخص خواهد نمود) بنابراين تحقيق هم از ديدگاه فردی و هم ازديدگاه اجتماعی يک ضرورت است و انسانی که جستجو و تحقيق را در زندگی خودنداشته باشد ، تصوری از رشد و تکامل هم برای او نمی‌توان داشت.علاوه بر اینضرورت انجام تحقيق از دیدگاه علمی نيز انکارناپذیر است چه "تحقيق را  مايهحيات علم دانسته‌اند" و بدون انجام تحقيق علم همچون آبی که در جایی بماند، دچار گنديدگی و تبديل شدن به لجن‌زار خواهد شد

تمرین کلاسی : پرسش شما در زمینه موضوع انتخابی برای تحقیق چیست؟

=============================================================

چگونگی و نحوه انتخاب موضوع

مقدمه

در اين قسمتشما با چگونگی و نحوه انتخاب موضوع آشناخواهيد شد تا بتوانيد پس از مطالعه اين قسمت موضوعی رابرای تحقيق انتخاب نمایید.

اهداف درس

شما در پايان اين قسمتبايد قادر باشيد:

در قسمت مقدمه گفتيم آغاز يک تحقيق بااحساس وجود يکمشکلهمراه است. در اين مرحله آناحساس بايد به صورت يک" پرسش " در آيد و بيان شود. بديهی است اينپرسشهمان‌گونه که در مثالقسمت قبل گفته شد از مسائل روزمره تا مباحث و فرضياتپيچيده علمی را در برگیرد. مهم آن است که به شیوه‌ای علمی وصحيح بيان شود. با در نظر گرفتن دو تقسیم‌بندی مهم درزمينه علائق علمی و احتياج عملی شما ممکن استتحقيقی بنيادیياکاربردیرا در نظر بگيريد.

=============================================================

مرور بررسی‌های قبلی

مقدمه

در اين قسمتتوضيحاتی پيرامون ضرورت بررسی مطالعاتقبلی و نحوه انجام آن در هنگامتهيه طرح تحقیقارائه می‌گردد .

اهداف درس

شما در پایان اين قسمتبايد قادر باشيد:

برایکسب اطلاعات در زمینه مورد تحقیق باید به منابع مرجع مراجعه نمود منظوراز منابع مرجع هر فرد یا هر چیزی است که به عنوان مآخذ اطلاعات موردمراجعه قرار می‌گیرد به ویژه آن‌ها که مورد مراجعه فوری قرار می­گیرند. کتاب‌های مرجع معمولاً به گونه‌ای تألیف می‌شوند که هر کسی می‌تواند اطلاعاتمورد نیاز خود را به راحتی و به سرعت در آن‌ها پیدا کند. مهم‌ترین منابع عبارت‌اند از:

          ـ مراجع غیر ادواری شامل:

کتاب‌شناسی

دانشنامه‌ها

فرهنگ‌ها

سالنامه‌ها 

اطلس‌ها

نشان نامه‌ها

سرگذشت نامه‌ها

- مراجع ادواری شامل :

کتاب‌شناسی‌ها

 فهرست‌های مندرجات :کتاب، نشریات ادواری مثل ژورنال‌ها

پایان‌نامه‌ها

گزارش‌های فنی

گزارش تحقیق

آمارها 

پروانه‌های ثبت اختراعات

صورت‌جلسه‌ها

مشاهدات فردی 

بیان مسئله تحقیق

مقدمه

در این قسمت شما با نحوه بيان و يا تدوین مسئله تحقيق آشنا می‌شوید.وظيفه محقق در اين قسمت ارائه مطالبی است تا به وسيله آن گروه آموزشی و یا پژوهشی تصمیم‌گیرنده را جهت پذيرش موضوع تحقيق متقاعد سازد که موضوع انتخاب‌شده از اهميت و کفايت لازم برای انجام تحقيق برخورداراست.

اهداف درس

شما در پایان اين قسمتبايد قادر باشيد:

    • چرا بيان مسئله تحقيق مهم است.
    • دربيان مسئله تحقيق چه موضوعاتی بايد مطرح شوند؟
    • نحوه نوشتن " بيان مسئله تحقيق" چگونه است.؟
  •  به دنبال پيدا کردن مسئله و تدوين پرسش تحقيق لازم است تا به شکلی جزيي تر در مورد مسئله و خصوصیات آن و مشکلات ناشی از وجود آن در جامعه اظهارنظر کرد. اين بيانات بايد بر اساس دانستنی‌های موجود در منابع علمی نسبت به مسئله شکل داده شود.هرچه استنادها به منابع در اين قسمت بيشتر صورت پذيرد ، پذيرش سهل تر برای تحقيق را نزد تصمیم‌گیرندگان به دنبال خواهد داشت.

برای بيان مسئله تحقيق بايد به نكات زير توجه نمود و سعی کرد تا به شیوه‌ای مناسب  موارد زير در متن آورده شود:

تمرین کلاسی 

 - مسئله تحقيق انتخابی خود را با يکی از روش‌ها تجزيه و تحليل نماييد و سپس آن را بيان کنيد.

اهداف تحقيق

مقدمه

در اين قسمت شما با نحوه تدوين و ارائه اهداف تحقيق خود آشنا می‌شوید.

  اهداف درس

شما در پایان اين قسمت بايد قادر باشيد:

 اهداف تحقیق

به دنبال نوشتن قسمت بیان مسئله تحقیق لازم است تا اهداف تحقیق را برشماریم. ابتدا باید به این سؤال پاسخ دهیم که هدف چیست؟ به تعبیر دیگر باید مشخص نماییم که انتظار داریم از اين مطالعه به چه نتایجی دست پیدا کنیم. در تعریف هدف گفته‌اند: " هدف نقطه‌ای است که محقق قصد رسیدن بدان را دارد تا در آنجا به داوری بپردازد". از سوی دیگر " مقصود و منظور نهایی از تحقیق را نیز هدف دانسته‌اند."چنانچه اهداف یک تحقیق  به خوبی نوشته شود محقق در می‌یابد که نیاز به چه نوع اطلاعاتی دارد و از چه راه‌هایی باید به جستجوی آن‌ها بپردازد و این خود راه گشای نحوه انجام تحقیق نیز خواهد بود.

در تقسیم‌بندی  اهدافتحقیق معمولاً بدین گونه عمل می‌شود:

اول" هدف کلی"که منظور همان موضوع تحقیق است که قصد مشخص نمودن آن را داریم و به عبارتی آنچه در پایان مطالعه قصد رسیدن بدان را داریم " هدف کلی"معمولاً در یک جمله قابل‌فهم صریح و رسا و مختصر بیان می‌شود که برای خواننده گویا و قابل‌فهم است.

 در گونه دوم" اهداف جزئی یا اختصاصی" تحقیق بیان می‌شود. ایناهداف از تقسیم یا شکستن " هدف کلی"به اجزای کوچک‌تر به دست می‌آیند.اهداف جزئی راه رسیدن به " هدف کلی" را قدم به قدم مشخص  می‌نماید.

 تنظیم اهداف چنانچه به خوبی صورت بپذیرد بر متمرکز ساختن مطالعه به جنبه‌های اساسی آن و جلوگیری از جمع‌آوری اطلاعاتی که به آن‌ها نیاز وجود ندارد، تاکید می‌کند.

چرا نوشتن اهداف مهم است و چه خصوصياتی بايد داشته باشند:تنظیم اهداف برای یک مطالعه تحقیقی باید بر اساس ملاک‌های مشخص صورت پذیرد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

اهداف قابل حصول باشند. بدین شکل که مقصود و منظور محقق را به طور کامل برساند و توانایی سنجش موضوع را داشته باشد.

اهداف صریح و روشن‌ بیان شوند. هیچ‌گونه ابهامی در هدف قابل‌قبول نیست باید مشخص شود که دقیقاً چه چیزی باید اندازه‌گیری شود.

اهداف باید قابل اندازه‌گیری باشند. تحقیق به روش علمی بر پایه اندازه‌گیری استواراست و بیان اهداف در قالب‌های قابل اندازه‌گیری کار مطالعه را ساده‌تر می‌سازد.

توصیه می­شود به هنگام تنظیم اهداف اختصاصی از الگوی ویژه‌ای استفاده نمایید:

 هدف یا هدف‌هایی را برای تعیین نمودن ارزش کمی موضوع انتخاب کرده و بنویسید.

 هدف یا هدف‌هایی را برای روشنگری در مورد موضوع انتخاب کرده و بنویسید.

 هدف یا هدف‌هایی را برای تعیین علل احتمالی موضوع بنویسید.

 در مطالعات کاربردی پیشنهاد می‌شود که یک هدف کاربردی در زمینه نحوه به‌کارگیری نتایج بنویسید.

نحوه بیان اهداف موضوعی مهم در نوشتن طرح تحقیق است.اصول زیر می‌تواند به عنوان راهنما مورد استفاده قرار گیرند:

اهداف را با استفاده از افعال عملی که برای اندازه‌گیری و سنجش مناسب هستند بیان نمایید. (افعال مناسب مانند: تعیین کردن،مشخص نمودن ، مقایسه کردن و افعال نامناسب مانند: درک کردن ، فهمیدن ، اعتقاد داشتن و... )

 اهداف واقع‌بینانه بیان شوند که تحت شرایط کاری بتوان به آن‌ها دست یافت.

 اهداف دقیقاً از آنچه مطالعه برای آن انجام می‌شود به صورت منطقی پیروی می‌کند.

 اهداف به زبانی علمی، روشن ، صریح و دقیقاًآنچه تصمیم به انجام آن داریم مشخص شود.

فرضیه یا سؤالات مهم

مقدمه

در اين قسمت توضیحاتی پیرامون ضرورت داشتن فرضيه و ویژگی‌های آن و نیز نحوه ارائه سؤالات مهم در تحقیق  ارائه می‌گردد .

اهداف درس

شما دریابان این قسمت باید قادر باشید:

  • قدرت تصور در انسان يکی از ویژگی‌های مهم است اين قدرت به فرد امکان می‌دهد تا در مورد موضوعات مختلف بیندیشد، حدس بزند، تصوير ذهنی ايجاد کند و راه‌حل‌های  مختلف پيشنهاد کند. در تحقيق به روش علمی که حول محور يک مسئله يا مشکل صورت می‌پذیرد، از اين قدرت تصور و حدس ذهنی برای تدوين يک يا چند فرضيه برای نتيجه تحقيق استفاده می‌شود. از اين رو می‌توان فرضيه تحقيق را يک حدس علمی يا پیش‌داوری دانست که به وسیله‌ی جمع‌آوری حقايقی که منجر به قبولی يا رد آن فرضيه می‌شود مورد آزمايش قرار می‌گیرد. به عبارت دیگر فرضيه را راه حل پيشنهادی محقق برای مسئله تحقيق و يا نتيجه تحقيق دانسته‌اند.
  • محقق برای تهيه فرضيه مناسبتحقيق عمدتاً از منابع علمی در اختيار خود کمک خواهد گرفت. یافته‌های علمیقبلی که در زمينه موضوع تحقيق انجام گرفته است يکی از منابع اصلی برایتهيه فرضيه است. همچنين تجربيات شخصی فرد محقق می‌تواند نقش مهمی را دراين زمينه ايفا نمايد. گاهی اوقات فرضيه­هایی مبتنی بر خيال و با مطالبغیرعلمی، الهامات و پيشنهادها غیرعادی هم مطرح می‌شود که در برخی مواردبه نتايج خوبی نيز نائل گرديده است
  • بيان يک فرضيه ممکن است بهشکلی مثبت انجام شود که در آن رابطه بين دو يا چند متغير يا تفاوت بينآن‌ها به صورت احتمالی و به شکل خبری مثبت بيان می‌شود.
  • گاهی در فرضيه  منکر وجود رابطه بين متغيرها شده و آن را به شکل جمله خبری منفی بیانی نمايند.
  • ممکن است در فرضيه موضوع به شکل  ضمنی مطرح شود
  • ملاک‌های مختلفی برای يک فرضيه خوب برشمرده‌اند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

 مرتبط بودن با عنوان تحقيق

  • يک نکته قابل‌توجه در مورد دانشجويان به ویژه در دوره‌های کارشناسی ارشد آن است که در نوشتن فرضيه برای طرح تحقيق خود دچار اين چالش  می‌شوند که آيا در طرح تحقيق نيز بايد " فرضيه آماری صفر يا خنثی (H0) " و نيز" فرضيه تحقيق يا ( H1 ) " را بنويسند يا خير؟ پاسخ آن است که در طرح تحقيق صرفاً نياز به نگارش " فرضیه تحقيق " وجود دارد و به " فرضيه آماری خنثی يا صفر" که در آن هرگونه تفاوت يا تغييری رد می‌شود نداريم. درحالی‌که در" فرضيه تحقيق " پیش‌بینی و جهت‌گیری محقق نشان داده می‌شود. نکته دوم و ضروری آنکه " فرضيه تحقيق " را به دو گونه می‌توان نوشت:

تعریف مفاهیم و متغیرها

مقدمه

در اين درس شما با نحوه تعريف متغیرها و مفاهيم  در تحقيق خود آشنا می‌شوید

اهداف درس

مفهوم و متغیر دو عنصر هستند که در اغلب تحقیقات حضوریتام و تمام دارند. در تحقیق به روش علمی یکی از حساس‌ترین اقدامات تعریفصحیح و مناسب از این دو عنصر است. اهمیت کار در این مرحله به صورتیاست که لازم است با توجه به ویژگی‌های تحقیق به روش علمی دو گونه تعریفبه دست می‌دهیم. تعریف شرحی و تعریف علمی و این دو تعریف را در مورد هر دوعنصر باید ارائه کرد. تفاوت بین مفهوم و متغیر در یک تحقیق شاید بسیارظریف باشد. منظور از مفهوم آن عنصری از تحقیق است که محقق قصد اندازه‌گیریآن را ندارد لیکن باید برای سایرین به طور مشخص آن را تعریف نماید تادیگران منظور و مقصود محقق را از آن واژه یا مفهوم درک نمایند و متغیر آنعنصری است در تحقیق که محقق دقیقاً قصد اندازه‌گیری آن را دارد و ضروری استدیگران درک مشخصی از آن بر اساس تعریفی که محقق ارائه می‌کند داشته باشند.

مقياس اندازه‌گیری (مقياس متغير)

مقدمه:

در اين درس شما با نحوه تعيين مقياس اندازه‌گیری در تحقيق خود آشنا می‌شوید

اهداف درس:

يکی از ویژگی‌های متغير قابليت اندازه‌گیری آن است. چنانچه از وزن به عنوان يک متغير نام ببريم بهترين راه اندازه‌گیری آن براساس کيلوگرم يا گرم است در مورد قد هم سانتيمتر يا متر از عهده آنبرمی‌آید. اما در مورد رضايت بيماران از نحوه ارائه خدمات يا ميزان شنواییيا ناتوانی و معلوليت از چه ملاک­هایی بايد استفاده کرد. برای اندازه‌گیریيک عنصر نياز به مقياس اندازه‌گیری وجود دارد. مقياس اندازه‌گیری کمک می‌کند تا شما امکانی را برای اندازه‌گیری يک متغير تعريف نمایید. برایاین کار لازم است با مقیاس‌های اندازه‌گیری متداول و مرسوم آشنا شويد. چهاردسته عمده از متغيرها عبارت‌اند از:

جامعه مورد مطالعه

مقدمه:

در اين درس شما با جامعه مورد مطالعه در تحقيق خود آشنا می‌شوید

جامعه مورد مطالعه

جامعه مورد مطالعه ، جمعيتي است كه مطالعه بر روي آن انجام می‌شود . لزوماً اين جامعه انسان‌ها نيستند بلكه می‌تواند پدیده‌ها ، اشيا و موجودات زنده باشند.

جامعه مورد مطالعه(نمونه‌گیری)

مناسب‌ترین جامعه برای بررسی آن است که کل جامعه تحت مطالعه قرار گیرند. به عبارتی سرشماری انجام شود. در این حال جمعيت آماري برابر با جمعیت کل جامعه خواهد بود. اما معمولاً محدودیت‌های زماني و اعتباري (هزینه‌ها) ، دقت در گردآوري داده‌ها و كنترل آن، نیروی انسانی  و تجهیزات و امکانات سبب استفاده از نمونه‌گیری براي سرشماري است. در نمونه‌گیری اصل بر این قرار داده می‌شود که چنانچه از مناسبات آماری صحیح استفاده شود امکان تعمیم نتایج و اطلاعات به دست آمده از مطالعه بر روی نمونه به جامعه اصلی وجود دارد.  متداول‌ترین روش‌های نمونه‌گیری عبارت‌اند از:

 نمونه‌گیری احتمالي

در نمونه‌گیری احتمالی  از قوانین احتمالات برای نمونه‌گیری استفاده می‌شود. بدین صورت که به هر یک از اعضای جامعه شانس معین برای حضور در نمونه داده می‌شود. برای انجام نمونه‌گیری ابتدا از فرمول تعیین حجم نمونه استفاده می‌گردد و پس از تعیین حجم نمونه و چارچوب نمونه‌گیری ( فهرست اسامی اعضای جامعه ) با یکی از روش‌های زیر اقدام به نمونه‌گیری می‌شود.

 نمونه‌گیری غير احتمالي

در این روش اصولاً بحث تعمیم نتایج به جامعه مورد مطالعه مطرح نیست. با توجه به محدودیت در جمع‌آوری اطلاعات و به ویژه در تحقیقات شبه تجربی که نمونه بارز آن کار آزمایی بالینی است جهت افزایش دقت  و اعتبار اقدام به نمونه‌گیری از جمعیت در دسترس می‌شود. موارد زیر از جمله متداول‌ترین روش‌های نمونه‌گیری غیر احتمالی هستند:

جمع‌آوری اطلاعات

يكي از اصلي تر ين بخش‌های هر كار پژوهشي را جمع‌آوریاطلاعات تشكيل می‌دهد. چنانچه اين كار به شكل منظم و صحیح صورت پذيرد‏ كارتجزيه و تحليل و نتیجه‌گیری از داده‌ها با سرعت و دقت خوبي انجام خواهدشد. براي جمع‌آوری اطلاعات در كارهاي پژوهشي چهار روش عمده را مورداستفاده قرار می‌دهند.

اهداف درس

شما در پايان اين قسمت بايد قادر باشيد:

گردآوری داده‌ها

پیش از گردآوری داده‌ها باید طرح مشخص برای این کار در نظر گرفت. پاسخ به سؤالات زیر می‌تواند راهگشا باشد.

  پردازش و تفسير داده‌ها  

  • oپس از آن كه داده‌ها گردآوري شد ، بايد آن‌ها را پردازش و تفسير نمود
  • oكنترل كيفيت داده‌ها
  • oتفكيك داده‌ها
  • oپردازش داده‌ها

كنترل كيفيت داده‌ها

تفكيك داده‌ها

پردازش داده‌ها

اصلی‌ترین روش‌ها برای جمع‌آوری داده‌ها به شرح زیر است:

استفاده از اطلاعات و مدارك موجود

مشاهده

  مصاحبه 

پرسشنامه


روایی و پایایی

ابزاری که برای جمع‌آوری داده‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد در مرحله نخست باید از روايي (اعتبار) برخوردار باشند و در مرحله دوم باید پايايي ( اعتماد ) داشته باشند .

پیگیری سفارشات


لطفا شماره سفارش خود را وارد نمایید